Ngày 26/3/2026, Trường Đại học Kinh tế – Luật, ĐHQG-HCM (UEL) phối hợp với Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam (VIAC) tổ chức hội thảo chuyên đề “Thủ tục rút gọn trong giải quyết tranh chấp chuỗi và thực tiễn tranh chấp kinh doanh thương mại”. Hội thảo thuộc khuôn khổ Chuỗi Hội thảo và Diễn đàn Khoa học Trọng tài - Hòa giải 2026 (AMS 2026).

Phát biểu khai mạc, PGS.TS Phạm Duy Nghĩa - Phó Chủ tịch VIAC, cho biết trong hơn 500 vụ tranh chấp được VIAC thụ lý năm 2025, nhóm tranh chấp từ hoạt động mua bán hàng hóa và kinh doanh thương mại chiếm khoảng 24%, là lĩnh vực có số lượng vụ việc lớn nhất nhiều năm qua. Điểm đáng chú ý, tranh chấp không còn phát sinh riêng lẻ mà có xu hướng hình thành theo “chuỗi”, phản ánh sự liên kết chặt chẽ của các mô hình kinh doanh hiện đại như chuỗi cung ứng hay hệ thống phân phối. 

Trong bối cảnh đó, thủ tục rút gọn được xem là một lựa chọn giúp tiết kiệm thời gian và chi phí. Tuy nhiên, theo PGS.TS Phạm Duy Nghĩa, bài toán đặt ra là làm sao cân bằng giữa tốc độ xử lý và yêu cầu về công bằng, chính xác. “Thủ tục rút gọn là phương thức tốt nhưng không phải tối ưu trong mọi trường hợp”, Phó Chủ tịch VIAC nhấn mạnh, đồng thời khuyến nghị doanh nghiệp và luật sư cần cân nhắc kỹ về tính chất, mức độ phức tạp cũng như nguồn lực trước khi lựa chọn. 

Từ góc độ đào tạo và nghiên cứu, PGS.TS Lê Vũ Nam - Phó Hiệu trưởng UEL cho rằng các chủ đề như tranh chấp chuỗi hay thủ tục rút gọn giúp người học tiếp cận gần hơn với thực tiễn pháp lý đang thay đổi nhanh chóng. Theo PGS.TS Lê Vũ Nam, AMS 2026 không chỉ là kênh cập nhật kiến thức mà còn mở ra hướng nghiên cứu mới, góp phần hình thành tư duy gắn kết giữa lý thuyết và ứng dụng.

Theo các chuyên gia, ưu điểm của thủ tục rút gọn là giúp tiết kiệm chi phí tố tụng và rút ngắn thời gian giải quyết. Dù vậy, khi áp dụng cho từng vụ việc trong một chuỗi tranh chấp, cơ chế này vẫn chưa giải quyết triệt để bài toán về tính nhất quán giữa các phán quyết.

Một vấn đề khác được đặt ra là rủi ro pháp lý. Việc tinh giản quy trình tố tụng, như rút ngắn thời hạn nộp chứng cứ hoặc thời gian trình bày, có thể ảnh hưởng đến quyền tự định đoạt của các bên. Trong khi đó, đặc điểm của tranh chấp chuỗi là dù có sự tương đồng nhất định nhưng mỗi vụ việc vẫn tồn tại những khác biệt về tình tiết và chứng cứ.

Ngoài ra, thủ tục rút gọn thường do một trọng tài viên giải quyết, thay vì hội đồng gồm ba trọng tài viên như thông lệ. Điều này có thể làm hạn chế việc đánh giá đa chiều, nhất là trong các tranh chấp thương mại có yếu tố pháp lý phức tạp. Thực tế cũng cho thấy, việc các bên không thống nhất được trọng tài viên có thể kéo dài quá trình tố tụng, làm giảm hiệu quả của cơ chế rút gọn.

Các chuyên gia nhận định, thủ tục rút gọn là công cụ hữu ích, nhưng cần được vận dụng thận trọng trong bối cảnh tranh chấp ngày càng mang tính hệ thống. Trong những trường hợp xuất hiện các vấn đề pháp lý phức tạp, việc duy trì thủ tục thông thường hoặc kết hợp với các cơ chế tố tụng khác có thể là lựa chọn phù hợp hơn, nhằm bảo đảm tính công bằng và hợp lý cho quá trình giải quyết tranh chấp. Những trao đổi tại AMS 2026 được kỳ vọng sẽ góp phần hoàn thiện cơ chế tố tụng trọng tài tại Việt Nam, đồng thời hỗ trợ doanh nghiệp chủ động hơn trong quản trị rủi ro pháp lý. 

Tại Hội thảo, UEL và VIAC ký kết thỏa thuận hợp tác giai đoạn tiếp theo, sau những kết quả tích cực ở giai đoạn trước đó. Hai bên sẽ tiếp tục đẩy mạnh các hoạt động đào tạo, nghiên cứu và hợp tác quốc tế, hướng đến đóng góp thiết thực cho cộng đồng pháp lý và doanh nghiệp.

Tin và hình ảnh: Phòng Truyền thông